Bu videoda Ana Didar Cenan, Dersim Aleviliğinde (Raa Haqi) Yas-ı Matem dönemini; doğanın canlanması, yeniden doğum ve döngünün yeniden başlamasıyla iç içe geçen ritüel ve anlam dünyası bağlamında ele almaktadır. Cemrelerin havaya, suya ve toprağa düşmesiyle sembolleşen bu eşik, Raa Haqi inancında kozmik döngünün yenilenmesiyle birlikte, tarihsel hafıza ve etik duruşun yeniden hatırlandığı bir zaman dilimini ifade etmektedir.
Ana Didar Cenan’ın anlatısı, devletin Dersim Ocaklarına ve jiare (ziyaret)lere yönelik müdahalelerinin inanç pratiği üzerindeki yankılarını da görünür kılmaktadır. Ocaklar ve ziyaretler ekseninde yaşanan bu dışsal müdahaleler; duygusal travmalar, inançsal kırılmalar ve kolektif hafızada açılan yaralarla birlikte ele alınmaktadır. Yas-ı Matem ve 12 İmamlar oruçlarının, bu müdahalelerle birleşerek Alevi toplumuna yönelen fiziksel ve epistemik şiddetin Dersim bağlamında nasıl somutlaştığını, Ana Didar Cenan kendi deneyimleri üzerinden aktarmaktadır. Anlatı, yer yer Kırmancki deyişler ve dualarla desteklenerek, Raa Haqi’nin anlam ve duygu dünyası kendi dili içerisinde ifade edilmektedir.
Videoda Yas-ı Matem, Dersim Aleviliğinin özgün ritüel repertuarı üzerinden ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır. Matem günlerinde et yenmemesi, eğlenceden, düğünden ve şenlikten kaçınılması, çok az yemek yenmesi, yuvarlak cisimlerin yenmemesi ya da dokunulmaması gibi uygulamalar; 12 İmamlar oruçları sonrasındaki ritüellerle birlikte aktarılmaktadır. Bu dönemde köy yaşamında komünal dayanışma güçlenmekte; birbirine sahip çıkma, toplu halde jiare ziyaretleri ve ortak niyaz pratikleri öne çıkmaktadır.
Ana Didar Cenan’ın özellikle “Raa Haq Alevileri” ifadesini kullanması, Dersim merkezli Raa Haqi geleneğinin Alevi sürekleri içerisindeki özgün konumunu içeriden, kendi kavramlarıyla ortaya koyması bakımından dikkat çekicidir. Bu ifade, Dersim Aleviliğinin kendi anlam, duygu ve semboller evreninden verilen güçlü bir tanıklık niteliği taşımaktadır. Videoda ayrıca Kerbela anlatısının Alevilikteki kurucu rolü; “Hüseyin’in duruşu” ve “Zeynep’in çığlığı” gibi temel anlatı kalıpları üzerinden ele alınmakta, bu anlatıların Dersimli Alevilerdeki yankıları ve etik–politik karşılıkları görünür kılınmaktadır. Mazlumdan yana olmak, mazlumla özdeşleşmek ve adalet talebini diri tutmak, Raa Haqi inancının temel çerçevesi olarak açıklanmaktadır.
Bu video, Dersim Aleviliğinde (Raa Haqi) Yas-ı Matem ritüelleri, Kerbela hafızası ve Hüseyni duruşun; tarihsel, ritüel, duygusal ve toplumsal boyutlarını son derece kıymetli etnografik verilerle belgeleyen önemli bir sözlü tarih kaydı niteliği taşımaktadır.
Bu kayıt, Alevi Ansiklopedisi’nin sözlü tarih ve görsel arşiv çalışmaları kapsamında, 6–7 Aralık 2025 tarihlerinde Almanya’nın Köln kentindeki CAN TV stüdyolarında, Alevi Ansiklopedisi’nin “Yol Önderlerinin Dilinden” bölümü çalışmaları kapsamında çekilmiştir.
