Bu videoda Pir Haydar Boğa, Dersim Aleviliğinde (Raa Haqi) Herd-u Dewreş (derviş toprağı / derviş yurdu) kavramını, Dersim’in kutsal toprak anlayışı ve jiare (ziyaret) olgusu temelinde ayrıntılı biçimde açıklamaktadır. Pir, Herd-u Dewreş’in yalnızca belirli bir mekânı değil; kutsal coğrafya, inanç pratiği ve kozmolojik süreklilikle iç içe geçmiş bütüncül bir yol anlayışını ifade ettiğini ortaya koymaktadır.
Anlatının merkezinde jiare fenomeni yer almaktadır. Pir Haydar Boğa, jiareleri batın âlemin zahirdeki kapıları ve yansımaları olarak ele almakta; bu kutsal mekânların köylerde, köylerin çevresinde, yol güzergâhlarında ve dağ başlarında geniş bir ağ (network) oluşturduğunu ifade etmektedir. Bu ağın, Dersim Aleviliğinde yalnızca insan ilişkilerini değil; doğayla, mekânla ve batın varlıklarla kurulan çok katmanlı bir ilişki sistemini yansıttığı vurgulanmaktadır.
Pir, Jiar – Diyâr kavram çiftini çok yönlü biçimde açıklayarak, Alevi kozmolojisinde mekânın nasıl anlamlandırıldığını göstermektedir. Bu çerçevede Dersim Aleviliğinin, yalnızca zahirdeki Ocak–talip ilişkileriyle değil; aynı zamanda batın karakterlerle örülmüş, kendi içinde tutarlı ve bütünlüklü bir kozmolojik yapıya sahip olduğu ifade edilmektedir. Canlı ve cansız tüm varlıkların bu kozmoloji içinde anlamlı bir yere sahip olduğu, doğanın kutsal bir varoluş alanı olarak kavrandığı anlatılmaktadır.
Pir Haydar Boğa’nın özellikle Kırmancki (Zazaki) söylenişleri kullanarak yaptığı açıklamalar, Dersim Aleviliğine emik ve içeriden bir bakış açısı sunmaktadır. Bu dilsel tercih, jiarelerin, kutsal mekânların ve kozmolojik figürlerin anlam dünyasını daha derinlikli biçimde görünür kılmaktadır. Video boyunca Pir, Xızır inancı üzerinden de Raa Haqi geleneğinde kutsallığın, yolun ve koruyucu varlık anlayışının nasıl şekillendiğini örneklerle açıklamaktadır.
Bu yönüyle video, Dersim Raa Haqi Aleviliğinde Herd-u Dewreş, jiareler ve kutsal coğrafya arasındaki ilişkiyi bütünlüklü bir kozmolojik çerçeve içinde ele almakta; Alevi inanç sisteminin doğayla, mekânla ve batın âlemle kurduğu derin bağı anlamak açısından son derece öğretici bir içerik sunmaktadır.
Bu kayıt, Alevi Ansiklopedisi’nin sözlü tarih ve görsel arşiv çalışmaları kapsamında, 6–7 Aralık 2025 tarihlerinde Almanya’nın Köln kentindeki CAN TV stüdyolarında, Alevi Ansiklopedisi’nin “Yol Önderlerinin Dilinden” bölümü çalışmaları kapsamında çekilmiştir.
