Bu videoda Pir Cemal Cenan, Ağuçan Ocağı’na mensup bir pir olarak, Alevilikte temel etik ve inanç ilkelerinden biri olan “yol incineceğine can incinsin” öğretisini ve buna bağlı olarak Dört Kapı Kırk Makam anlayışını içeriden bir perspektifle açıklamaktadır. Anlatı, bu öğretinin yalnızca ahlaki bir ilke değil, Alevi toplumsal düzenini kuran ve sürdüren temel bir yol öğretisi olduğunu göstermektedir.
Pir Cemal Cenan, Alevi kültüründe cem ritüellerinin yalnızca bir inanç ve ibadet pratiği olmadığını; aynı zamanda cemaat içi sorunların çözüldüğü, kolektif kararların alındığı komünal toplantılar olduğunu ayrıntılı biçimde aktarmaktadır. Kadın–erkek, yetişkin tüm bireylerin katılımıyla yürütülen cemlerde; haneler arası arazi, mal, davar, ekonomik ve siyasal sorunların müzakere edilerek çözüme kavuşturulduğu anlatılmaktadır. Bu yönüyle cem, Alevi toplumunda hem ibadet hem de iç hukuk ve toplumsal düzenleme mekanizması olarak işlev görmektedir.
Videoda ayrıca, Dersim Alevilerinin tarihsel olarak devlet mahkemeleri yerine kendi inanç kurumlarına —başta Ocaklara ve Ocak temsilcilerine— başvurmalarının nedenleri açıklanmaktadır. Pir Cemal Cenan’ın aktardığı örnekler, Alevilikte iç hukukun nasıl işlediğini, bu mekanizmanın sosyal dönüşümlerden nasıl etkilendiğini ve Türkiye’de olduğu kadar Avrupa diasporasında da nasıl sürdürülmekte olduğunu göstermesi bakımından son derece öğretici ve değerlidir.
Anlatıda, günümüz Aleviliğinde yaşanan önemli bir dönüşüme de dikkat çekilmektedir. Geleneksel olarak her talibin kendi Ocağına bağlı olduğu yapı, modern dönemde ve özellikle diasporada esnemekte; talipler, Alevi kurumları bünyesinde farklı Ocaklara mensup pirlerin ve anaların yürüttüğü cem ve cemaat toplantılarına da katılmakta, bu otoriteleri tanımaktadır. Pir Cemal Cenan, bu dönüşümü kendi deneyimleri üzerinden aktararak diasporadaki Alevilik pratiğini somut biçimde örneklendirmektedir.
Bu bağlamda aktarılan çarpıcı bir örnek, Pir Cemal Cenan’ın nikâh kıyması için davet edildiği bir törende yaşadıklarıdır. Pir, taraflardan birinin Alevi olmaması ve daha önemlisi musahipliğinin bulunmaması nedeniyle nikâhı kıyamayacağını belirtmektedir. Bu örnek üzerinden Pir, Alevilikte musahipliğin cemaat içine kabul için vazgeçilmez bir koşul olduğunu; Dört Kapı öğretisini ayrıntılı biçimde açıklayarak, ilk kapının “ana kapısı” olduğunu, bu kapının inancı, kültürü ve dili öğreten temel zemin olduğunu vurgulamaktadır. Şeriat, tarikat, marifet ve hakikat kapılarının ancak bu ana kapı üzerinde inşa edilebileceği ifade edilmektedir.
Pir Cemal Cenan’ın anlatımı, musahipliğin nasıl kurulduğu, Alevi yoluna nasıl girildiği ve bu sürecin günümüz dünyasında göç, toplumsal değişim ve dönüşümlerle nasıl yeniden şekillendiği gibi son derece temel konulara açıklık getirmektedir. Bu yönüyle video, Alevi ritüellerinin ve geleneklerinin dönüşümünü Ocak perspektifinden, bir pirin güncel deneyimleri ve karşılaştığı zorluklar üzerinden görünür kılmaktadır.
Bu kayıt, Alevi Ansiklopedisi’nin sözlü tarih ve görsel arşiv çalışmaları kapsamında, 6–7 Aralık 2025 tarihlerinde Almanya’nın Köln kentindeki CAN TV stüdyolarında, Alevi Ansiklopedisi’nin “Yol Önderlerinin Dilinden” bölümü çalışmaları kapsamında çekilmiştir.
