Bu videoda Ana Didar Cenan, Dersim Aleviliğinde (Raa Haqi) Gağan dönemini; ritüelleri, takvim anlayışı ve komünal yaşam pratikleri bağlamında, içeriden bir perspektifle ele almaktadır. Dersim Aleviliği takviminde en önemli dönemlerden biri olan Gağan, Aralık ortasından Ocak sonuna kadar uzanan bir zaman dilimini kapsamaktadır. Bu dönem, 20. yüzyılın ortalarına kadar görece dış dünyadan izole kalabilmiş Dersim dağlarındaki Alevi toplulukların, kendi inanç takvimlerine göre eski yılı uğurlayıp yeniyi karşıladıkları ritüeller bütününü ifade etmektedir.
Ana Didar Cenan, Gağan oruçları, Khal û Fatık seyirlik oyunu, bu dönemde jiarelere (ziyaretlere) yapılan gidişler ve Gağan şenlikleri üzerinden, Dersim Aleviliğinin ritüel repertuarına da ayrıntılı biçimde ışık tutmaktadır. Anlatı, eski yılın uğurlanması ve yeni yılın karşılanması etrafında şekillenen bu ritüellerin, yalnızca dinsel değil; aynı zamanda toplumsal ve duygusal bir yeniden üretim süreci olduğunu ortaya koymaktadır. Çocukların Gağan dönemindeki özel rolleri, evin ve evcil hayvanların kutsanması, suyun arınma ritüellerindeki merkezi yeri, Kırmancki dualar ve tekerlemeler bu bağlamda ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Videoda özellikle dikkat çeken noktalardan biri, Ana Didar Cenan’ın “hükümet takvimi” olarak adlandırdığı miladi takvimle tanışma öncesine ait kültürel dünyaya yaptığı vurgudur. Bu anlatı, Dersim Aleviliğinde zamanın, doğanın döngüleriyle ve kolektif hafıza ile kurulan ilişki üzerinden anlam kazandığını; inanç, duygu ve semboller evreninin bu özgün takvim anlayışı içinde şekillendiğini göstermektedir. Yer yer Kırmancki ifadelerle aktarılan bu anlatılar, Gağan ritüellerinin kırsal Dersim köy yaşamındaki canlılığını ve sürekliliğini görünür kılmaktadır.
Gağan dönemi ritüelleri aynı zamanda, Dersim dağlarındaki Kürt Alevi aşiret ve köy topluluklarının komünal ve dayanışmacı yaşam biçimlerini yansıtmaktadır. Yiyeceklerin paylaşılması, kışın zor koşullarının kolektif dayanışma ile aşılması, özellikle daha fazla ihtiyaç içinde olanlarla paylaşım pratikleri, Gağan’ın toplumsal boyutunu oluşturmaktadır. Bu komünal yaşam içinde kadınların oynadığı kurucu ve taşıyıcı rol ise videonun en güçlü temalarından biridir. Kadınlar, ritüel bilgiyi aktaran, hafızayı taşıyan, gündelik hayatı ve inanç pratiklerini örgütleyen asli aktörler olarak görünür kılınmaktadır. Ana Didar Cenan’ın anlatısı, Dersim Aleviliğinde kadınların yalnızca uygulayıcı değil, aynı zamanda yaratıcı ve düzenleyici bir rol üstlendiklerini açık biçimde ortaya koymaktadır.
Bu kayıt, Alevi Ansiklopedisi’nin sözlü tarih ve görsel arşiv çalışmaları kapsamında, 6–7 Aralık 2025 tarihlerinde Almanya’nın Köln kentindeki CAN TV stüdyolarında, Alevi Ansiklopedisi’nin “Yol Önderlerinin Dilinden” bölümü çalışmaları kapsamında çekilmiştir.
